30.10.2026

AI bij de overheid: transparant én Europees?

AI-systemen zijn moeilijker te doorgronden dan klassieke software. Toch moeten overheidsbeslissingen altijd uitlegbaar zijn voor de burger, ook als daarbij AI wordt gebruikt. Bovendien zijn de meeste geavanceerde AI-systemen vandaag in handen van Amerikaanse bedrijven. In deze geopolitiek woelige tijden is het niet vanzelfsprekend dat Belgische overheden daar blijvend op rekenen.

Om dat aan te pakken werd in de Kamer een wetsvoorstel ingediend dat overheden wil verplichten om:

de broncode en technische parameters van hun AI-systemen beschikbaar te stellen, zodat burgers kunnen nagaan hoe die systemen tot beslissingen komen;
AI-systemen aan te kopen die volledig binnen Europa draaien, buiten het bereik van buitenlandse autoriteiten.

Ons advies

Het Kenniscentrum Data & Maatschappij werd om advies gevraagd. We steunen de doelstellingen van het voorstel en doen een aantal suggesties om het te verbeteren. Zo wijzen we, onder andere, erop dat:

het probleem breder is dan AI. Ook bij andere digitale toepassingen, zoals kantoorsoftware of videobelprogramma’s, kunnen overheden de controle verliezen of te afhankelijk worden van buitenlandse leveranciers. De wet zou daarom niet alleen voor AI moeten gelden.
code alleen niet volstaat. Broncode en parameters zeggen een gewone burger weinig. Om een AI-systeem echt uitlegbaar te maken, is ook begrijpelijke technische documentatie nodig, zoals een handleiding die toelicht hoe het systeem tot een beslissing komt.
niet alles even kritiek is. Het voorstel eist voor álle overheidstoepassingen het hoogste niveau van digitale soevereiniteit. Een aanpak die de eisen afstemt op het risico, zoals in de Vlaamse Cloudstrategie, is realistischer.
de Vlaamse overheid betrokken moet worden. Een deel van het voorstel wijzigt de regels voor overheidsopdrachten en raakt zo rechtstreeks ook de Vlaamse en andere deelstatelijke overheden. Het sluit bovendien niet volledig aan bij de Vlaamse Cloudstrategie.