Visiepaper: Digitale soevereiniteit als richting voor een veerkrachtige organisatie

De prijs van digitale afhankelijkheid

Afhankelijkheid van Amerikaanse technologie

Voor de meeste organisaties is het vrijwel ondenkbaar om een dag zonder Amerikaanse technologie te functioneren, en net daarin schuilt het probleem. Een handvol zeer grote techbedrijven levert het merendeel van cloudopslag, productiviteitssoftware en AI-tools. Die afhankelijkheid weegt steeds zwaarder door.

Geopolitieke spanningen en risico op controleverlies

Problemen duiken al minstens een decennium op, maar de alarmsignalen bereiken stilaan een kritieke massa. We zien toenemende geopolitieke spanningen tussen de Europese Unie enerzijds en de Verenigde Staten en China anderzijds. Het risico op controleverlies is reëel: grote techbedrijven sluiten hun klanten steeds sterker in binnen hun eigen ecosysteem. Tegelijk is er een groot economisch verlies voor de EU, want Europees geld vloeit massaal naar Amerikaanse en Chinese bedrijven. En niet in het minst blijkt het ethische kompas van de Europese Unie steeds minder dezelfde richting uit te wijzen als dat van de Verenigde Staten en China. 

Grip op eigen data en technologie

Het antwoord ligt in het streven naar digitale soevereiniteit: het vermogen om zelf controle te houden over je data en digitale technologieën, zodat je organisatie zowel volgens eigen waarden kan werken als veerkrachtig blijft bij plotse schokken. De Europese Unie zet de toon met een groeiend aantal wetgevende initiatieven en investeringen.

Digitale soevereiniteit is een geleidelijk proces, geen eindpunt

Toch lijkt volledige soevereiniteit voor de meeste organisaties geen realistisch of zelfs wenselijk einddoel. Het Kenniscentrum Data & Maatschappij benadert digitale soevereiniteit daarom als een geleidelijk proces van bewuste, incrementele keuzes. Denk aan het diversifiëren van leveranciers, het opnemen van exitclausules in contracten, het investeren in eigen technische kennis, of het inzetten van opensourcesoftware in bedrijfsprocessen. Elke stap die afhankelijkheden vermindert en handelingsvrijheid vergroot, betaalt zich uit. Soevereiniteit hoeft geen radicale ideologie te zijn: een (tijdelijk) risico op controleverlies aanvaarden kan een perfect verantwoorde strategie zijn.

Concrete aanbevelingen

Het Kenniscentrum Data & Maatschappij formuleert in deze visiepaper dan ook concrete aanbevelingen op maat van organisaties, de Vlaamse overheid, beleidsmakers en koepelorganisaties:

• Maak een risicokaart van je systemen.
• Vermijd volledige afhankelijkheid van één leverancier.
• Betrek je IT-afdeling vroeg bij overstapbeslissingen.
• Behandel soevereiniteit als een terugkerend aandachtspunt bij elke nieuwe technologiekeuze, niet als een eenmalig project..