brAInfood - Tijdlijn AI Act: (nieuwe) belangrijke deadlines

Na de definitieve goedkeuring van de Digitale Omnibus inzake AI door de Raad, formeel bekend als de Verordening betreffende de vereenvoudiging van de uitvoering van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie, zijn diverse bepalingen en belangrijke termijnen van de AI Act gewijzigd. In essentie stelt de AI Act verschillende regelgevingsregimes vast voor specifieke categorieën AI-systemen, elk met bijbehorende verplichtingen voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. 

Om organisaties te helpen bij het navigeren door de bijgewerkte implementatiedeadlines, heeft het Kenniscentrum Data & Maatschappij een tijdlijn opgesteld met belangrijke wijzigingen in de implementatiedata van de AI Act en een uitleg van waar organisaties de komende maanden en jaren rekening mee moeten houden.

• De verplichting tot AI-geletterdheid is versoepeld. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen moeten maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen betrokken zijn bij de exploitatie en het gebruik van AI-systemen te ondersteunen, in plaats van te garanderen dat deze personen over voldoende AI-geletterdheid beschikken. Er is ook geen verplichting meer om een ​​specifiek niveau van AI-geletterdheid voor een individu te garanderen. De Europese Commissie en de lidstaten hebben daarnaast ook een inspanningsverplichting om AI-geletterdheid onder het personeel van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken te ondersteunen en te bevorderen.
• Verruiming van de verwerking van bijzondere categorieën persoonsgegevens. Aanbieders en gebruikersverantwoordelijken van alle AI-systemen en -modellen, niet alleen die welke als hoog risico worden geclassificeerd, mogen bijzondere categorieën persoonsgegevens verwerken om bias (vooringenomenheid) op te sporen en te verminderen, mits er passende waarborgen zijn getroffen. Dergelijke verwerking is alleen toegestaan ​​wanneer dit strikt noodzakelijk is, namelijk in uitzonderlijke omstandigheden waarin het opsporen en verminderen van vooringenomenheid niet op andere manieren kan worden bereikt, waaronder het gebruik van synthetische of geanonimiseerde gegevens.
• Nieuwe categorieën van verboden AI-praktijken. Vanaf 2 december 2026 geldt een nieuw verbod op AI-systemen die niet-consensuele intieme inhoud (NCIC) en kinderpornografie (CSAM) kunnen genereren of manipuleren. Voor aanbieders geldt het verbod niet alleen voor AI-systemen die bedoeld zijn om dergelijk materiaal te genereren of te manipuleren, maar ook voor systemen waarbij een dergelijke generatie of manipulatie een redelijkerwijs te verwachten en reproduceerbaar resultaat is en waarbij er geen redelijke en adequate technische veiligheidsmaatregelen en andere waarborgen zijn om de generatie of manipulatie van dergelijk materiaal of de uitvoering ervan betrouwbaar te voorkomen. Voor gebruikers geldt het verbod wanneer een AI-systeem wordt gebruikt om NCIC of CSAM te genereren of te manipuleren.
• Uitstel van de regels voor systemen met een hoog risico. De AI Act is vanaf 2 december 2027 van toepassing op AI-systemen als bedoeld in artikel 6(2) en bijlage III. AI-systemen die vallen onder artikel 6(1) en bijlage I vallen vanaf 2 augustus 2028 onder de AI Act. 
• Een uitzonderingsregel ten gunste van AI-systemen van Bijlage I. Voor AI-systemen met een hoog risico die vallen onder de in Afdeling A van Bijlage I vermelde harmonisatiewetgeving van de Unie en tegelijkertijd binnen een in Bijlage III genoemde categorie vallen, is de leverancier verplicht de conformiteitsbeoordelingsprocedure te volgen die is vastgesteld in de relevante harmonisatiewetgeving van de Unie, zoals bedoeld in Afdeling A van Bijlage I.
• De Machineverordening is uitgezonderd van de eisen voor AI-systemen met een hoog risico uit de AI Act. AI-machines hoeven alleen te voldoen aan sectorspecifieke veiligheidsvoorschriften in plaats van de voorschriften van de AI Act, aangezien deze producten zijn verplaatst van Bijlage I, Afdeling A naar Afdeling B.
• Een bredere vrijstelling voor kmo-vrijstelling voor kleine midcap-ondernemingen. De vrijstelling voor kmo's is op verschillende punten uitgebreid naar kleine midcap-ondernemingen, waardoor zij kunnen profiteren van minder strenge regelgeving. De achterliggende gedachte van deze wijziging is dat kleine midcap-ondernemingen, hoewel ze sneller groeien en een hoger innovatieniveau hebben, met vergelijkbare uitdagingen te maken krijgen als kmo's wat de administratieve lasten betreft, terwijl ze tegelijkertijd onderworpen zijn aan dezelfde regels als grote bedrijven.
• De mogelijkheid van beperkte eisen voor systemen in Bijlage I. Voor AI-systemen met een hoog risico die in Bijlage I zijn opgenomen, kan de toepassing van bepaalde eisen van de AI Act worden beperkt wanneer de relevante harmonisatiewetgeving van de Unie al een gelijkwaardig of hoger niveau van bescherming biedt voor de gezondheid, de veiligheid of de grondrechten. Om de reikwijdte en de voorwaarden van dergelijke beperkingen te verduidelijken, moet de Europese Commissie uiterlijk 2 augustus 2027 gedelegeerde wetten vaststellen.
• Het takenpakket van het Europees AI-bureau wordt uitgebreid. Het Europees AI-bureau krijgt de exclusieve verantwoordelijkheid voor het toezicht op en de handhaving van de verplichtingen van AI-systemen die gebaseerd zijn op algemene AI-modellen, mits het model en het systeem door dezelfde aanbieder zijn ontwikkeld, of de aanbieders deel uitmaken van dezelfde groep (met enkele uitzonderingen). Daarnaast krijgt het AI-bureau de exclusieve verantwoordelijkheid voor AI-systemen die deel uitmaken van, of geïntegreerd zijn in, een zeer groot online platform of een zeer grote online zoekmachine, zoals gedefinieerd in de Digital Services Act.

Ondertussen is de Digital Omnibus inzake AI ook officieel gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie en in werking getreden, wat betekent dat een deel van de hier bovenvermelde wijzigingen, zoals de AI-geletterdheidsbepaling, reeds van toepassing zijn.

De Europese Commissie streeft ernaar zo snel mogelijk meer duidelijkheid te scheppen via richtlijnen, gedragscodes en gedelegeerde wetten, waarmee organisaties hun compliance verplichtingen beter kunnen nakomen en implementatie-uitdagingen effectiever kunnen aanpakken.

Met brAInfood wil het Kenniscentrum Data & Maatschappij op een toegankelijke manier hapklare informatie over artificiële intelligentie meegeven. Deze brAInfood is beschikbaar onder een CC BY-NC-ND 4.0 licentie. Dat betekent dat deze publicatie gedeeld mag worden onder de volgende voorwaarden:

• Naamsvermelding: Je moet de licentiegever Kenniscentrum Data & Maatschappij correct vermelden, een link naar de licentie opnemen en aangeven of er wijzigingen zijn aangebracht. Dit mag op elke redelijke manier, zolang het niet de indruk wekt dat de licentiegever jou of jouw gebruik ondersteunt.
• Niet-commercieel: Je mag het materiaal niet gebruiken voor commerciële doeleinden.
• Geen afgeleide werken: Als je het materiaal bewerkt, aanpast of erop voortbouwt, mag je het gewijzigde materiaal niet verspreiden.

Auteursrechten afbeeldingen en illustraties

Afbeelding door wolfhound911 via Adobe Stock. 

De illustraties in deze brAInfood zijn gemaakt door Toast Confituur Studio.