Visiepaper AI-geletterdheid: Van verplichting tot strategisch voordeel

AI krijgt in een sneltempo voet aan de grond in bedrijven en organisaties in Vlaanderen. Maar hoe zit het met de AI-geletterdheid in professionele contexten? In deze visiepaper lichten we drie perspectieven toe op AI-geletterdheid en werken we daarbij een voorbeeld uit van hoe die zich op verschillende manieren vertalen naar concrete acties op vlak van AI-geletterdheid. De visiepaper betoogt dat de manier waarop je AI-geletterdheid een plaats geeft in je organisatie bepaalt of je als organisatie ook maximaal de vruchten van AI zal plukken. De paper eindigt met een reeks aanbevelingen voor alle actoren die een rol spelen om onze samenleving meer AI-geletterd te maken.

Dit is niet onze eerste publicatie over het thema AI-geletterdheid. Zo publiceerden we ook een rapport over de definities en meetkaders van AI-geletterdheid en stelden we een praktische meetschaal op waarmee organisaties hun AI-geletterdheid kunnen meten. Om het overzichtelijk te houden maakten we een overzicht van de publicaties over het thema.

Breed genomen onderscheiden we drie perspectieven op AI-geletterdheid. Die perspectieven kunnen overlappen, maar kunnen ook met elkaar in conflict komen. Al kunnen ze dus soms leiden tot gelijkaardige initiatieven, representeren ze elk een fundamenteel verschillende visie waarbij de doelen en de focus van acties die ondernomen worden uiteenlopen.

• Eerst is er het juridische perspectief. Artikel 4 van de AI Act maakte van AI-geletterdheid bij organisaties een wettelijke verplichting. De verantwoordelijkheid om medewerkers in voldoende mate tot geletterdheid te krijgen ligt bovendien bij de werkgevers. Vanuit dit perspectief wordt AI-geletterdheid gezien als een voorwaarde om tot compliance te komen. Het perspectief is dus belangrijk, maar ook beperkt in haar omvang.

• Een tweede perspectief biedt een blik op AI-geletterdheid als een vorm van risicobeperking. Het gebruik van AI houdt bepaalde risico’s in. Een geïnformeerd gebruik ervan kan echter veel van die risico’s minimaliseren.

• Ten derde is er het perspectief op AI-geletterdheid als innovatiemotor. AI kan bepaalde voordelen bieden aan organisaties en medewerkers. Om ze optimaal te benutten is er echter nood aan een minimum van geletterdheid. Deze blik op het thema ziet dus vooral kansen die benut kunnen worden door in te zetten op kennis en vaardigheden.

Alle drie de perspectieven zijn waardevol – en zelfs belangrijk. Maar op zichzelf zijn ze onvolledig. Een AI-geletterdheidsstrategie die enkel focust op compliance, risicobeperking of innovatie schiet tekort op andere vlakken. Een aanpak die de perspectieven combineert kan aandacht hebben voor de uitdagingen op elk niveau zonder daarbij in een tunnelvisie terecht te komen.

In de visiepaper worden de perspectieven en de mogelijke acties waartoe ze leiden geïllustreerd aan de hand van Goesting Marketing en Glansjagers, twee fictieve bedrijven die inzetten op een verregaande implementatie van AI en daarbij ook aandacht hebben voor AI-geletterdheid. Met een overzicht van misvattingen en aanbevelingen biedt de visiepaper bovendien praktische handvatten voor organisaties die zelf aan de slag willen gaan met AI-geletterdheid en voor andere stakeholders rond het thema.

Afbeelding door Yutong Liu & Kingston School of Art uit de betterimagesofAI bibliotheek.