Verslag: Hoe goed ken je het AI B C? Werken aan AI-geletterdheid in je organisatie

Op 26 maart 2026 organiseerden het Kenniscentrum Data & Maatschappij (KDM) en de Vlaamse AI Academie (VAIA) een studievoormiddag rond AI-geletterdheid. Nagenoeg 100 professionals verzamelden zich om inzichten te delen, praktijkvoorbeelden te ontdekken en te leren over de praktische richtlijnen die organisaties helpen om aan de slag te gaan met AI-geletterdheid.

Pieter Duysburgh (KDM) en Ilse De Vos (VAIA) openden het evenement met een duidelijke boodschap: AI-geletterdheid is meer dan een afvink-oefening. Er zijn drie reden om AI-geletterdheid als bedrijf ter harte te nemen: 

• Omdat het een wettelijke verplichting is;
• Om de risico’s te beperken en jezelf en je klanten te beschermen;
• Om de voordelen van innovaties te plukken.

Door aandacht aan alledrie de aspecten te besteden, kunnen bedrijven de kansen van AI optimaal benutten. AI-geletterdheid is zo een strategische hefboom voor je bedrijf.

Sultan Erdogan (juridisch onderzoeker bij KDM) vertaalde de wettelijke verplichting naar de praktijk met de praktische tool ‘De verplichting tot AI-geletterdheid in 4 stappen’, waarmee organisaties stapsgewijs een AI-geletterdheidsbeleid kunnen uitwerken dat in lijn is met artikel 4 van de EU AI Act.

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken zijn volgens artikel 4 verplicht om ervoor te zorgen dat hun personeel (en anderen die namens hen met AI-systemen werken) over een toereikend niveau van AI-geletterdheid beschikken. Hiervoor moeten ze concrete maatregelen nemen die zorgen voor een algemeen begrip en bewustzijn van de mogelijke risico's, rekening houdend met de specifieke context waarin de AI-systemen worden gebruikt.

Daarnaast werd ook de Digital Omnibus van de Europese Commissie aangehaald. Op basis van dit vereenvoudigingsinitiatief zou deze harde verplichting kunnen worden gemilderd naar een loutere aanmoediging door de Europese Commissie en lidstaten bij aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Aangezien de Omnibus nog niet in werking is getreden op moment van schrijven (april 2026), blijven organisaties voorlopig gebonden aan de bestaande verplichtingen. Proactieve naleving van de bestaande regelgeving blijft essentieel zolang het voorstel niet definitief is vastgesteld.

De Vlaamse AI-Barometer 2025 bevestigt dat AI bij Vlaamse bedrijven in de lift zit, maar dat de kennis over AI en het wetgevend kader nog achterblijft. UGent/ECOOM-onderzoeker Thomas Standaert presenteerde de cijfers van de tweejaarlijkse representatieve bevraging naar AI-adoptie in Vlaamse ondernemingen.

Enkele opvallende inzichten:

• 58,8% van de Vlaamse bedrijven gebruikte in 2025 minstens één AI-technologie, een verdubbeling tegenover 2023. Tegelijkertijd geeft 28,2% van de bedrijven aan geen plannen te hebben om het komende jaar AI te gaan gebruiken.
• Meer dan de helft van de bevraagde bedrijven geeft aan dat een gebrek aan kennis een drempel vormt voor AI-adoptie. Er is vooral een gebrek aan verdiepende kennis over AI-technologieën en kennis over het wetgevend en/of ethisch kader rond AI, maar ook als het gaat over het inschatten van de praktische toepassingen en basiskennis over AI zijn er duidelijke tekorten. Bovendien hebben niet-adopters moeite met het vinden van kennispartners en begeleiding.
• In bijna de helft van de gevallen komt het initiatief om AI te gebruiken van de werknemers. Het management neemt dus vaak een passieve rol op, wat risico’s inhoudt rond ongecontroleerd AI-gebruik en een strategische aanpak verhindert.
• Ook werd nagegaan of AI werknemers productiever maakt: dit is bij 21,4% van de laagopgeleiden en bij 51,5% van de hoogopgeleiden het geval.
• Daarnaast werd ook de impact op tewerkstelling gemeten. De impact op de tewerkstelling bij laagopgeleiden blijft beperkt. Bij hoogopgeleiden neemt de impact toe sinds 2023 en dat in beide richtingen: er zijn meer respondenten die aangeven dat het aantal tewerkgestelden stijgt én meer die aanhalen dat het aantal daalt. Voor zowel hoog- als laagopgeleiden wordt de impact groter bij bedrijven die AI-oplossingen hebben geïmplementeerd, geïntegreerd of opgeschaald, opnieuw in beide richtingen.
• Ten slotte blijkt ook dat minder dan de helft van de bedrijven die AI implementeren  (43,3%) op de hoogte is van de AI Act. Minder dan de helft van die groep begrijpt wat de gevolgen zijn voor de eigen onderneming.

De cijfers onderstrepen dat er nog aanzienlijke inspanningen nodig zijn op het vlak van AI-geletterdheid aangezien kennis en inzicht de grootste drempels voor AI-adoptie vormen.

Isabelle Borremans (VAIA) presenteerde een analyse van de 679 vragen die de Vlaamse AI Academie (VAIA) ontvangen heeft tussen 2024 en 2026. Ze benadrukte dat veel organisaties bij VAIA aankloppen met een erg algemene vraag: “een AI-opleiding”, maar weinig concrete leernoden of -doelen formuleren.

De volgende trends vielen op:

• Veel bedrijven en organisaties hebben hulp nodig om hun leernoden scherp te stellen.
• Een duidelijk effect van de Europese verplichting tot AI-geletterdheid: VAIA ontving opmerkelijk meer vragen van bedrijven die hun teams willen bijscholen toen Art. 4 in werking trad en kreeg er zo een volledig nieuwe doelgroep bij.
• 53% van de vragen gaan over hulp bij het organiseren van trainingen;
• Uit de ontvangen vragen blijkt weinig interesse in de ethische kaders rond AI, terwijl bezorgdheden over (ethisch gebruik van) AI wel tijdens alle opleidingen worden opgebracht door de deelnemers;
• Deelnemers willen praktische, meteen inzetbare opleidingen met praktijkvoorbeelden waar ze zich in herkennen: het is erg belangrijk om opleidingen niet generisch aan te bieden, maar ze wel sectorspecifiek te maken, met lokale Vlaamse use cases.
• Beginnersopleidingen blijven belangrijk, maar ook opleidingen over de volgende stap zijn nodig en ontbreken nu nog grotendeels.
• Non-adopters geven in de barometer aan dat ze een gebrek hebben aan kennispartners en begeleiding, centrale informatie en matchmaking over AI-opleidingen zijn bijgevolg erg belangrijk om non-adopters voor AI-adoptie te overtuigen.
• Qua onderwerpen zijn er opleidingen nodig:
  • over datakennis en -beheer
  • over compatibiliteit tussen AI en bestaande systemen.
  • over juridische aspecten - ook voor AI trainers

Hoe zorg je voor AI-geletterde collega’s? Jo Helsen van Tracé Brussel gaf een inkijk in het JOBWIJS-project, dat AI-geletterdheid inzet om kwetsbare werknemers en werkzoekenden te versterken. 

De uitdaging van de socioprofessionele inschakelingssector is de AI-paradox: aan de ene kant is er veel weerstand tegenover AI in de sector, waarbij AI niet alleen als een bedreiging wordt gezien voor werkgelegenheid, maar er vooral argwanend wordt gekeken naar vooroordelen, inbreuken tegen privacy en vergroten van de digitale kloof. En aan de andere kant heb je de werknemers en werkzoekenden met een kwetsbaarheid waar AI net als een hefboom kan dienen om hen vooruit te helpen in het dagelijks leven en op de werkvloer. Praktijkworkshops tonen aan dat net bij hen de mogelijke leerwinst het grootst is, het zou net de digitale kloof kunnen dichten,  maar de technologie geraakt niet tot bij hen.

Vijf pijlers staan centraal in het JOBWIJS-project:

1. AI-geletterdheidstrainingen op de werkvloer volgens de richtlijnen van de Europese AI Act en op basis van een co-learning model. Iemand met mindere vaardigheden (taal, digitaal of cognitief) zet generatieve AI op een heel andere manier in, niet met complexe prompts, maar in een iteratief vraag- en antwoordproces waarbij AI hun dagelijkse compagnon is. Het is essentieel dat begeleiders zelf ontdekken wat AI kan betekenen door zich te verplaatsen in het perspectief van de kwetsbare doelgroep.
2. Train-the-trainer-sessies voor omkaderingspersoneel en consulenten
3. Een AI-proeftuin die de mogelijkheid biedt om  te experimenteren met begeleidingsvormen en toepassingen van AI
4. Mensgericht ethisch onderzoek met aandacht voor privacy en veiligheid, ethiek en inclusie en duurzaamheid.
5. Het JOBWIJS-platform, www.jobwijs.be (vanaf 15 mei) als een toegankelijke plaats om bij te leren over AI op het werk en een community om vragen te stellen en expertise uit te wisselen

Vanuit het perspectief van sociale inschakelingsondernemingen wordt artikel 4 van de AI Act niet zomaar een plicht, maar ook een recht op wendbaarheid voor werknemers.

Hoe zet je AI-geletterdheid om van theorie naar praktijk? KDM-coördinator Pieter Duysburgh presenteerde de wegwijzer AI-geletterdheid en AI-competenties waarin 7 stappen staan beschreven om tot AI-geletterdheid te komen in je organisatie: 

1. Breng regelmatig de AI-systemen van je organisatie in kaart (inclusief schaduwgebruik);
2. Benoem de betrokkenen (zoals medewerkers en klanten); 
3. Stel de nodige kennis, vaardigheden en attitudes vast (kan verschillen per medewerker); 
4. Maak een competentiemodel op voor je organisatie, waarbij je de vaardigheden die werknemers in je organisatie nodig hebben, benoemt in een duidelijk kader
5. Evalueer de competenties van je werknemers om competentienoden te achterhalen;
6. Versterk de competenties van je werknemers met leermomenten op maat;
7. Herevalueer de competenties van je werknemers en kijk of er verdere leermomenten nodig zijn.

Essentieel om hierbij te vermelden is dat deze wegwijzer een flexibel kader is en geen strikte handleiding. Organisaties en bedrijven bepalen in functie van hun specifieke context zelf hun tempo en prioriteiten. Daarnaast bestaan er al talloze kaders, leervormen en vormingspakketten rond AI-geletterdheid, maak hier dus - met de nodige vertaalslag naar de eigen organisatie of sector - zeker gebruik van.

Wat zegt de wetenschappelijke literatuur over AI-geletterdheid? Wout Vermeir (onderzoeker bij KDM) ging in op het rapport “AI-geletterdheid in de werkcontext” en benadrukte dat AI-geletterdheid draait om kennis, vaardigheden en attitudes. AI-geletterdheid van medewerkers meten vormt nog een uitdaging. Er bestaat nog geen standaard om deze componenten te meten, maar er wordt gewerkt aan een wetenschappelijk onderbouwde vragenlijst voor AI-geletterdheid in de werkcontext. 

Hiervoor werd er gebaseerd op het Ethical AI Literacy Framework waarin UNESCO in samenwerking met Digitaal Vlaanderen verschillende AI-persona’s heeft ontwikkeld:

de AI-omstaander, AI-gebruiker, AI-gids, AI-impactmaker, AI-ontwerper en AI-gangmaker. Elk profiel biedt verschillende kennis, vaardigheden en attitudes en vraagt om verschillende aanpakken: zowel op het vlak van het meten van AI-geletterdheid als wanneer het gaat om het verbeteren van AI-geletterdheid binnen een organisatie. 

Twee inzichten blijven belangrijk bij het meten van geletterdheid. Ten eerste is er het belang van context. Niet elke organisatie en toepassing van AI is hetzelfde, dus is het nodig om de vragenlijst hieraan aan te passen. Verder moet ook het meten van geletterdheid juist omkaderd worden. Meten is slechts één stap: het geeft je de inzicht om een traject rond AI-geletterdheid te verfijnen en op maat uit te werken.

Houd de website van het Kenniscentrum Data & Maatschappij in de gaten voor de publicatie van de vragenlijst. 

Ilse De Vos (VAIA) ging nader in op hoe AI-geletterdheid kan worden bijgebracht bij werknemers. Het startpunt is een basisopleiding voor iedereen, want uiteindelijk heeft iedereen met AI te maken of ze dat nu zelf willen of niet. In die opleiding moeten de risico’s van AI-gebruik worden meegenomen (privacy, hallucinaties, oplichting, copyright…).

Daarop volgend zijn gedifferentieerde opleidingen belangrijk, en dat in functie van

1. je omgang met AI,
2. je rol ten opzichte van het AI-systeem en
3. je functie in de organisatie

Een leidinggevende kan bv. AI voor zijn eigen doelen gebruiken (basiscursus nodig), of strategisch in het bedrijf willen inzetten (strategische training nodig). 

Ook werd kort ingegaan op hoe je personeel kan motiveren. Hierbij werd duidelijk dat mensen voornamelijk de voorkeur geven aan korte en praktische opleidingen. Een marketeer kan dan weer ook gewoon gebruiker zijn (basisopleiding), of moet misschien ook menselijk toezicht houden op AI-gegenereerde content/segmentering (training nodig over de AI-wetgeving, meer doorgedreven training over de manier waarop AI content genereert).

Als sleutelrollen voor AI-adoptie, vindt VAIA begin 2026 dat zeker trainers (over alle onderwerpen), L&D-medewerkers, gangmakers (AI ambassadors), leidinggevenden en ICT-medewerkers vervolgopleidingen over AI moeten volgen.

Ze presenteerde de belangrijkste aspecten om een opleiding succesvol te maken (locatie, leerdoelen!) en deelde tips om opleidingen op te schalen zodat je snel(ler) grote groepen mensen op eenzelfde kennisniveau kan krijgen. Met de metafoor ‘Hoe eet je een olifant?’ riep Ilse op het einde van de presentatie op tot actie: niet alles tegelijk willen beheersen, maar vandaag gewoon beginnen met bijleren over AI. Vanuit die ervaring wordt snel duidelijk waar verdere focus en inzet nodig zullen zijn.

Ignace Savels deelde de reis rond AI-geletterdheid bij Vanden Broele, een bedrijf uit Brugge dat digitale oplossingen ontwikkelt voor lokale overheden, politie, kerkfabrieken en non-profits. Wat begon als een “vonk” op de werkvloer, groeide uit tot een volledig verankerd kader voor AI-geletterdheid binnen de organisatie.

Het initiatief om met AI aan de slag te gaan kwam van de werknemers, die spontaan begonnen te experimenteren. Toen het werd opgemerkt door het management, werd beslist om te gaan werken met AI ambassadeurs. Deze ambassadeurs zijn een groep van medewerkers uit verschillende teams, die zich engageerden om hun kennis over en ervaring met  AI te delen met collega’s in hun teams. 

Later volgde ook een formele AI Policy, dat een duidelijk kader bood aan werknemers over het gebruik van AI op de werkvloer, maar tegelijkertijd flexibel genoeg was om teams de kans te geven hun eigen aanpak en toepassingen te ontwikkelen. Het kader kwam tot stand in een werkgroep die hiervoor bouwde op input vanuit de hele organisatie. Er werd ook een ‘AI for Dummies’-initiatief georganiseerd met leermomenten voor werknemers, het initiatief kreeg een structurele plaats op het intranet.

Het traject van snelle en structurele AI-opname bij Vanden Broele biedt ook aan andere organisaties enkele inzichten. Bottom-up initiatieven kunnen wel degelijk een impact hebben, maar vragen ook om omkadering. Een uitdaging is dat AI een veranderend veld is waar ook het beleid telkens aan moet worden aangepast. Verder zijn er ook nog steeds werknemers die minder geïnteresseerd zijn om AI te integreren in hun werk. Hoewel zij minder geneigd zijn om gebruik te maken van initiatieven om geletterdheid te vergroten, volgen zij uiteindelijk ook de kritieke massa. Zo volgt AI-geletterdheid het verloop van ander veranderingsmanagement.

Inzetten op AI-geletterdheid is een belangrijke prioriteit voor Vlaamse bedrijven om concurrentieel te zijn en blijven. Het begint bij een sterke basisopleiding AI. Medewerkers moeten eerst begrijpen hoe AI werkt, hoe ze er effectief mee kunnen werken en welke juridische en ethische kaders gelden. Tegelijk is het belangrijk om daarin te doseren: niet alles hoeft. Kortom, AI-geletterdheid gaat niet alleen over tools, maar ook over kritisch inzicht en verantwoord handelen.

Benieuwd naar alle foto's van dit evenement? Bekijk ze via de onderstaande knop.  

AI-attributie: Dit verslag werd geschreven door medewerkers van het Kenniscentrum Data & Maatschappij. Dit verslag werd voorgelegd aan alle sprekers ter nazicht. ChatGPT-.5.0. werd gebruikt om het verslag te verfijnen. 

Foto's door Matthieu Labey